Το Πολυτεχνείο 47 χρόνια μετά, (1973-2020)

Θωμάς Μπάκας, τ. Αναπλ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Κάθε χρόνο αυτές τις μέρες η σκέψη όλων μας βρίσκεται στραμμένη, στον χώρο του Πολυτεχνείου, στον οποίο η χώρα μας το τριήμερο του Νοέμβρη του 1973 έζησε τραγικές στιγμές.

Συμπληρώνονται φέτος 47 χρόνια, από τότε που έγινε η εξέγερση των φοιτητών στο Πολυτεχνείο. Μια εξέγερση που μετατράπηκε σε κατάληψη του Πολυτεχνείου από τους φοιτητές η οποία δεν ήρθε έτσι ξαφνικά και αναπάντεχα, αλλά αποτέλεσε την πιο μεγάλη πράξη αντίστασης κατά της στρατιωτικής δικτατορίας σ’ όλη τη διάρκεια της επταετίας και του αντιδικτατορικού αγώνα της περιόδου 1967-1973. Είχαν προηγηθεί μερικούς μήνες νωρίτερα οι καταλήψεις της Νομικής στην Αθήνα οι οποίες οδήγησαν τη στρατιωτική χούντα να πάρει σκληρά μέτρα κατά των φοιτητών, όπως την κατάργηση των φοιτητικών εκλογών στα Πανεπιστήμια που προετοίμαζε στο πλαίσιο της φιλελευθεροποίησης του δικτατορικού καθεστώτος και την υποχρεωτική στράτευση όποιων φοιτητών συνελάμβανε να πρωτοστατούν στα γεγονότα.

Αυτά τα μέτρα αλλά και τα πολλά χτυπήματα που είχε δεχθεί το φοιτητικό κίνημα σ’ όλη τη διάρκεια της διδακτορίας έκαναν την κατάσταση πιο δύσκολη και έδωσαν αφορμή στους φοιτητές να φτάσουν τότε στον ξεσηκωμό. Έναν ξεσηκωμό που αποτέλεσε την κορυφαία αντιδικτατορική εκδήλωση και ουσιαστικά προανήγγειλε την πτώση της χούντας των Συνταγματαρχών, η οποία από τις 21 Απριλίου 1967 είχε επιβάλλει καθεστώς στυγνής δικτατορίας στη χώρα.

Μετά τα μέτρα αυτά οι φοιτητές του Πολυτεχνείου αποφάσισαν αποχή από τα μαθήματα με αίτημα την διεξαγωγή ελεύθερων φοιτητικών εκλογών το ίδιο έτος και όχι στα τέλη του επόμενου χρόνου, του 1974, που είχε αποφασίσει η χούντα.

Έτσι, οι φοιτητές αποσκοπώντας σε ελεύθερες εκλογές αποφασίζουν την κατάληψη του κτιρίου του Πολυτεχνείου στις 14 Νοεμβρίου του 1973.

Με κέντρο το Πολυτεχνείο θα αρχίσουν έναν αγώνα ενάντια στο καθεστώς με αποτέλεσμα ο αγώνας του Πολυτεχνείου από φοιτητική διαμαρτυρία να γίνει λαϊκό ξέσπασμα και να μετατραπεί σε αντιδικτατορικό αγώνα με την εκφώνηση συνθημάτων από τον πρόχειρο ραδιοφωνικό σταθμό που λειτούργησαν.

Τα συνθήματα που βροντοφώναξαν οι νέοι και ο λαός των Αθηνών που τους συμπαραστάθηκε, τον Νοέμβρη του 1973, έγιναν ζωγραφιές στους τοίχους: «Απόψε πεθαίνει ο φασισμός», «Εργάτες, αγρότες και φοιτητές», «Έξω οι Αμερικάνοι», «Έξω από το ΝΑΤΟ», «Λαέ πεινάς γιατί δεν πολεμάς», «Λαέ πολέμα σου πίνουνε το αίμα», «Κάτω ο Παπαδόπουλος», «Κάτω η Χούντα», «Η Χούντα στο απόσπασμα», «Λαέ, λαέ ή τώρα ή ποτέ», «Θάνατος στον τύραννο», «Θάνατος στον φασισμό», «Οι φοιτητές δεν βολεύονται, βουλεύονται», «Ψωμί, παιδεία, ελευθερία».

Με αυτά τα συνθήματα, με αυτά τα οράματα, οδηγήθηκαν οι φοιτητές στην εξέγερση του Νοέμβρη, με στόχο καλύτερες συνθήκες ζωής. Συνθήματα με πολιτικό περιεχόμενο και στόχους, για ανατροπή του δικτατορικού καθεστώτος, για απεξάρτηση της χώρας από ξένους στρατιωτικούς και πολιτικούς οργανισμούς, για εθνική ανεξαρτησία, για δημοκρατία και λαϊκή κυριαρχία, για το δικαίωμα στην εργασία, στη μόρφωση.

Η στρατιωτική Κυβέρνηση μπροστά σ’ αυτή την κατάσταση, αποφασίζει την εκκένωση του Πολυτεχνείου, με όποιον τρόπο κριθεί απαραίτητο.

Μαζί με την Αστυνομία που είχε περικυκλώσει το Πολυτεχνείο έρχονται στο κέντρο της Αθήνας και τα τανκς του στρατού, σε ένα από τα οποία, δόθηκε εντολή και κατευθύνθηκε πάνω στην πύλη του Πολυτεχνείου την οποία γκρέμισε.

Μετά την πτώση της πύλης ένοπλες δυνάμεις εισβάλλουν στο Πολυτεχνείο τα ξημερώματα της 17ης Νοέμβρη για να «εκκαθαρίσουν» τον χώρο από τα «ταραχοποιά στοιχεία».

Φοιτητές συλλαμβάνονται και οδηγούνται στα υπόγεια του ΕΑΤ-ΕΣΑ, ενώ ελεύθεροι σκοπευτές ανοίγουν πυρ από ταράτσες στις οποίες είχαν ακροβολιστεί.

Μετά την καταστολή της εξέγερσης στο Πολυτεχνείο το δικτατορικό καθεστώς επανέφερε τον στρατιωτικό νόμο και σκλήρυνε τη στάση του.

Τα γεγονότα στο Πολυτεχνείο υπήρξαν η πιο δυναμική εκδήλωση αντίστασης στη δικτατορία και αποτελούν διαχρονικό σύμβολο αγώνα για την Ελευθερία και τη Δημοκρατία

Η επέτειος της εξέγερσης του Πολυτεχνείου είναι ημέρα μνήμης αλλά και ημέρα άντλησης πολλαπλών διδαγμάτων. Ημέρα μνήμης των αγωνιστών και ιδίως των θυμάτων που έπεσαν υπέρ της Δημοκρατίας. Ημέρα που θα θυμίζει σε όλους μας πως για τη λευτεριά χρειάζονται αγώνες.

Είναι ένα ορόσημο στην ιστορία του τόπου, που θα θυμίζει σε όλους τους ελεύθερους πολίτες που τον κατοικούν να τιμούν τις υψηλές ηθικές αξίες που λέγονται τιμή, αξιοπρέπεια, αγώνας, λευτεριά.

Το νόημα του Πολυτεχνείου στη συνείδηση του καθενός από εμάς, είναι ο διαρκής αγώνας για ελευθερία, για δημοκρατική νομιμότητα, για ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα.